huidklachten

De huid is ons grootste orgaan en vormt de grens tussen het lichaam en de buitenwereld. Zij beschermt tegen schadelijke invloeden van buitenaf, maar voorkomt ook verlies van bijvoorbeeld vocht uit het lichaam.

Chronische huidproblemen behoren tot de meest voorkomende gezondheidsproblemen. Acné, eczeem, psoriasis, zonneallergie, schimmel- en andere infecties zijn hier voorbeelden van. De behandeling van deze klachten is soms moeilijk en het resultaat lang niet altijd bevredigend. Voeding en voedingssupplementen kunnen echter goede resultaten opleveren. Over deze toepassingen vindt u hier meer informatie.

Ontstekingsreacties
Vrijwel alle huidaandoeningen hebben één gemeenschappelijk kenmerk: er treedt een ontstekingsreactie op. Deze is te herkennen aan roodheid van de huid, soms met schilfering van de huid. Dit laatste treedt op omdat de huidcellen bij een ontstekingsreactie sneller gaan delen, waardoor er een snelle vervanging van de bovenste huidlagen optreedt. Dit helpt het herstel en voorkomt dat bacteriën en dergelijke de huid binnendringen.

Een ontstekingsreactie heeft normaal gesproken twee doelen: het opruimen van binnendringers (bijvoorbeeld bacteriën) en dode cellen en het repareren van de beschadiging. Bij chronische huidproblemen is de normale ontstekingsreactie echter verstoord. Dit uit zich bij de verschillende huidproblemen op een andere manier. Een aantal van de meest voorkomende aandoeningen en de rol van de ontstekingsreactie wordt hieronder kort besproken.

Acné
Bij acné ontstaan de problemen wanneer er een ontstekingsreactie optreedt die de uitmonding van een talgkliertje in de huid afsluit. Normaal gesproken zorgt de uitvloed van talg er voor dat bacteriën niet of nauwelijks een talgkliertje kunnen binnendringen. Door de afsluiting worden bacteriën echter niet meer afgevoerd, zodat zij de kans krijgen om zich te vermenigvuldigen. Het lichaam zal met een reactie van het immuunsysteem reageren, waardoor de bacteriën worden gedood. Hierbij hopen dode bacteriën en witte bloedcellen zich op in de afgesloten talgklier: dit is wat wij kennen als een pustel (puistje). Pas na het doorbreken van de pus naar buiten zal er genezing kunnen optreden. Heel soms gebeurt dit niet, en ontstaat er een talgcyste (atheroomcyste) in de huid, die door een arts zal moeten worden verwijderd wanneer dit wenselijk is.

Eczeem
Eczeem (Latijn: dermatitis) betekent niets meer dan een ontstekingsreactie van de huid. Eczeem kan op alle leeftijden voorkomen, maar wordt het meest gezien bij jonge kinderen. Kleinere of grotere delen van de huid zijn rood en ontstoken, soms schilferig. De naam eczeem zegt niets over de oorzaak. Meestal is deze onbekend en wordt het beeld constitutioneel (‘aangeboren’) eczeem genoemd. Soms is een allergie voor stoffen waarmee de huid in aanraking komt de oorzaak: men spreekt dan van contacteczeem. Eczeem is één van de onderdelen van de atopische driehoek, naast allergieën en astma/bronchitis, zo genoemd omdat deze factoren vaak voorkomen. Individuele, erfelijk bepaalde factoren spelen een hoofdrol bij het ontstaan van dit ziektebeeld.

Psoriasis
Ook bij psoriasis is er sprake van een ontstekingsreactie. Zoals eerder gezegd heeft een ontstekingsreactie ook tot doel om beschadiging te repareren. Bij psoriasis werkt dit onderdeel van de ontstekingsreactie echter te hard: de huidcellen delen te snel, waardoor zij grote, zichtbare schilfers vormen. Op plaatsen waar druk op de huid komt (ellebogen, knieën) komt psoriasis het meest voor, maar ook andere factoren die de huid beschadigen (zoals infecties) kunnen een psoriatische reactie oproepen bij personen die hier gevoelig voor zijn. Ook hier lijken genetisch bepaalde factoren een belangrijke rol te spelen.

Zonneallergie
Zonneallergie is feitelijk een onjuiste benaming. Allergie wordt gereserveerd voor reacties met betrokkenheid van het specifieke deel van het immuunsysteem (productie van antilichamen). Wat wij kennen als zonneallergie is een overmatige reactie van de huid op beschadiging door UV-stralen. Dit brengt een steriele ontstekingsreactie teweeg, waarbij met name macrofagen en andere onderdelen van het aspecifieke immuunsysteem een rol spelen. Er is dus geen sprake van een overreactie van het immuunsysteem, zoals we dat bij een echte allergie kennen. Alle symptomen zijn een gevolg van de weefselbeschadiging: een normale reactie op overmatige beschadiging dus.

Infecties van de huid
Infecties van de huid ontstaan vrijwel altijd door vermindering van het vermogen van de huid om schimmels, gisten en bacteriën te weren. Veel van de micro-organismen die infecties veroorzaken komen van nature, bij vrijwel iedereen, op de huid voor: de aanwezigheid alleen is dus niet voldoende om een infectie te laten ontstaan. Pas wanneer de ‘barrière’ van de huid doorbroken wordt krijgen zij de kans.

Voor de behandeling is het belangrijk twee verschillende soorten infecties te onderscheiden. In de eerste plaat zijn er infecties met bacteriën die de mens ernstig ziek kunnen maken. Heel vaak ontstaan zij na besmetting via een wondje (erysipelas, wondroos, gangreen). Hier moeten de bacteriën na het optreden van de infectie bestreden worden met antibiotica. Overige infecties treden voornamelijk op wanneer gisten en schimmels, die van nature op de huid leven, de huidbarrière kunnen doorbreken. Hierbij treden bij gezonde personen eigenlijk alleen klachten op de plaats van de infectie op. Een goed voorbeeld is zwemmerseczeem (voetschimmel). Behandeling met middelen die de schimmels doden zijn lang niet altijd effectief. Zoals eerder gezegd leven deze ook elders op de huid: zij kunnen daarom opnieuw de zwakke plek aangrijpen en tot een infectie leiden.

In het laatste geval moet bij uitblijven van succes van lokale bestrijding van de micro-organismen eerst naar de huid zelf gekeken worden. Bij mensen met een chronische huidinfectie treedt er een vicieuze cirkel op. Een zwakke plek op de huid (een wondje bijvoorbeeld) leidt tot een infectie. Het lichaam reageert met een ontstekingsreactie om het wondje te herstellen en de schimmel of gist te bestrijden. Door de infectie en de ontstekingsreactie zelf ontstaat er ook schade in de huidcellen. Dit leidt op zich ook weer tot stimulatie van de ontstekingsreactie. De inmiddels ontstoken huid vormt weer een zwak punt, waar niet alleen de oorspronkelijke schimmel of gist, maar ook bijvoorbeeld bacteriën een kans krijgen. Hierop zal het immuunsysteem moeten blijven reageren met een ontstekingsreactie, waardoor het cirkeltje rond is. Op deze wijze kunnen schimmels etc., die op zich zelf relatief zwak zijn, toch een langdurige en hardnekkige infectie veroorzaken.

De rol van voedingssupplementen en voeding bij ontstekingsreacties van de huid
Omdat bij al deze ziektebeelden de ontstekingsreactie een hoofdrol speelt is het gebruik van voedingssupplementen er in de eerste plaats op gericht om de ontstekingsreactie te verminderen. Op deze wijze kan in de eerste plaats de barrièrefunctie van de huid worden hersteld, zodat allerlei stoffen en micro-organismen van buiten het lichaam geen kans krijgen op hun beurt de ontsteking te stimuleren of te onderhouden. Essentiële vetzuren, met name het omega-6 vetzuur GLA (gamma-linoleenzuur), spelen hier een hoofdrol, in combinatie met anti-oxidanten. Beïnvloeding van het immuunsysteem met behulp van goede darmbacteriën (probiotica) vormt een belangrijke ondersteuning. Tenslotte kan de voedselkeuze een belangrijke rol spelen. Hieronder wordt nader op de achtergronden ingegaan.

GLA (gamma-linoleenzuur)
Essentiële vetzuren zijn vetzuren die het lichaam met de voeding moet binnenkrijgen, omdat deze niet door het lichaam zelf kunnen worden aangemaakt. Naast hun functie als belangrijke bouwstof voor de wanden van cellen worden zij ook bij ontstekingsreacties gebruikt. Het lichaam maakt namelijk uit deze vetzuren stoffen die het verloop van ontstekingsreacties helpen bepalen: de zogenaamde prostaglandinen.

Uit omega-6 vetzuren worden twee typen prostaglandinen gemaakt: prostaglandine E1 (PgE1) en prostaglandine E2 (PgE2). PgE1 heeft over het algemeen een ontstekingsremmend effect, terwijl prostaglandine E2 ontstekingsreacties sterk stimuleert. Onderzoek heeft aangetoond dat de omzetting van linolzuur naar gamma-linoleenzuur minder goed verloopt bij mensen met eczeem1,2. Het ontstekingsremmende PgE1 wordt gemaakt uit dihomo-gamma-linoleenzuur: het ontstekingsbevorderende PgE2 uit arachidonzuur. Dit laatste krijgen wij in ruime hoeveelheden binnen, o.a. via vlees en zuivelproducten.
Bij omzettingsproblemen van omega-6 vetzuren in het lichaam ontstaat hieraan daarom geen tekort (zie ook het schema hiernaast).
Op deze wijze kan er een situatie ontstaan waarbij een ontstekingsreactie “ontspoort”, omdat er te weinig van het ontstekingsremmende PgE1, en teveel van PgE2 kan worden geproduceerd.

Wanneer GLA wordt gebruikt treedt er een aantal veranderingen op in ontstekingsreacties. Recente onderzoeken hebben aangetoond dat naast verbetering van de productie van PgE1 nog andere positieve effecten mogelijk zijn, die allen leiden tot een vermindering van ontstekingsreacties3-9. Ook onderzoeken bij mensen met eczeem hebben positieve resultaten laten zien bij gebruik van GLA10-18. De gebruikte doseringen van dit vetzuur bij de bestrijding van huidproblemen zijn 300-600 mg. GLA per dag.

Anti-oxidanten
Bij ontstekingsreacties komen veel vrije radicalen vrij. Niet alleen wordt er veel zuurstof verbruikt door geactiveerde witte bloedcellen in ontstoken weefsel: sommige typen witte bloedcellen gebruiken radicalen om bacteriën, schimmels, maar ook beschadigde cellen aan te vallen en af te breken. De opperhuid (epidermis) heeft ook onder normale omstandigheden veel anti-oxidanten nodig om zijn belangrijke beschermende functie uit te kunnen oefenen. In de opperhuid worden dan ook vele malen hogere concentraties van vele anti-oxidanten aangetroffen dan in de diepere huidlagen19. Essentiële vetzuren zijn zeer gevoelig voor aantasting door vrije radicalen. Daarom wordt bij gebruik van essentiële vetzuren als GLA en visolie altijd aangeraden extra anti-oxidanten te gebruiken.

Het immuunsysteem van huid en slijmvliezen
De huid en de slijmvliezen hebben een gezamenlijk immuunsysteem. Omdat beide structuren voortdurend met de buitenwereld in verbinding staan heeft het lichaam een systeem dat in staat is om indringers te herkennen en uit te schakelen. Toch zal het lichaam niet op alle stoffen moeten reageren. Dit zou kunnen leiden tot ongewenste reacties op stoffen die in het geheel niet schadelijk zijn, zoals gebeurt bij een allergie.

Om ongewenste reacties te voorkomen beschikt het immuunsysteem over een bijzonder onderdeel. In alle slijmvliezen bevinden zich groepjes speciale cellen, zogenaamde M-cellen, die herkenbare stukken van allerlei stoffen doorgeven aan het immuunsysteem. Speciale groepen witte bloedcellen onder deze stukjes slijmvlies herkennen deze stoffen, en zorgen er vervolgens voor dat de andere onderdelen van het immuunsysteem hier niet meer zo fel op reageren. Op deze wijze wordt voorkomen dat het lichaam continu op bijvoorbeeld voedselbestanddelen in de darm zal reageren, of op ingeademde stoffen als pollen. Wanneer het lichaam echter buiten dit mechanisme om in aanraking komt met dezelfde stoffen zal het immuunsysteem wel met een ontstekingsreactie kunnen reageren. Dit laatste gebeurt met name wanneer de slijmvliezen beschadigd zijn. De barrièrefunctie van de slijmvliezen en de huid is daarom van groot belang om ontstekingsreacties te voorkomen.

De darm is bij uitstek de plaats waar het immuunsysteem op een gecontroleerde wijze in contact moet komen met allerlei stoffen van buitenaf. Het is echter tevens de plaats waar de kans dat dit mis gaat het grootst is. Niet alleen duizenden verschillende stoffen in de voeding (voornamelijk eiwitten), maar ook ingeslikt slijm uit de luchtwegen met daarin opgevangen deeltjes uit de lucht passeren dagelijks de darmwand. Het is dan ook niet verwonderlijk dat juist hier grote groepen witte bloedcellen worden gevonden, die tot doel hebben ongewenste reacties te voorkomen.

Helaas is de darm ook de plaats waar veel factoren er toe kunnen leiden dat het mis gaat. Factoren die het darmslijmvlies ernstig kunnen verstoren zijn bijvoorbeeld ontstekingen van het darmslijmvlies (allergie, infectie, Crohn)20,21, stress22-28, medicatie (met name chemotherapie, maar ook de veel gebruikte “pijnstillers”, ontstekingremmende stoffen die bekend zijn als NSAID’s)29-31, een tekort aan vitamine B1232 en verstoring van de darmflora33-35.

De darmflora en het slijmvlies leven met elkaar in evenwicht. De darmflora, bacteriën die bij iedereen in de darm voorkomen, leveren de belangrijkste brandstoffen voor het darmslijmvlies. Tegelijkertijd vormen de slijmstoffen die door het darmslijmvlies worden aangemaakt weer een voedingsbron voor de darmflora36. Op deze wijze kan dan ook verklaard worden dat verstoring van de darmflora kan leiden tot verstoring van het darmslijmvlies, terwijl verstoring van het darmslijmvlies weer een negatief effect heeft op de darmflora.

Probiotica zijn preparaten waarin goede darmbacteriën zijn verwerkt. Herstel van de darmflora is eigenlijk bij vrijwel iedereen met huidklachten aangewezen, maar vooral wanneer er sprake is van combinatie met allergieën, darmproblemen of antibioticagebruik, is inname van darmflorapreparaten aan te bevelen. Daarnaast vormt de voeding die wij zelf eten ook een belangrijke voedingsbron voor de darmflora. Deze bacteriën leven echter voornamelijk van vezelstoffen die wij zelf niet kunnen verteren. Een vezelrijke voeding, rijk aan verse producten en arm aan suikers, is belangrijk om een goede darmflora te onderhouden.

Multi-vitaminen/mineralenpreparaat
Wanneer voedingssupplementen worden toegepast wordt vaak gekozen voor ondersteuning door het gebruik van een multi-vitaminen/mineralencomplex. Een dergelijk preparaat levert vele stoffen die noodzakelijk zijn voor bijvoorbeeld de omzetting van vetzuren (B-vitaminen, zink) en herstel van het darmslijmvlies (B-vitaminen, anti-oxidanten). Op deze wijze kan worden voorkomen dat (functionele) tekorten aan dergelijke stoffen de genezing vertragen.

Voeding
Hierboven is al het belang van een vezelrijke voeding genoemd. Echter, ook negatieve reacties op voeding kunnen leiden tot irritatie (ontsteking) van de darmwand, waardoor de barrièrefunctie afneemt. Opsporen van voedingsovergevoeligheden en het vermijden van voeding die reacties uitlokt kan helpen de conditie van de huid te verbeteren.

Samenvatting
Bij alle huidproblemen waar een ontstekingsreactie een rol speelt kan gebruik van essentiële vetzuren, vooral GLA, in combinatie met een anti-oxidantcomplex en een darmflorapreparaat goede resultaten boeken. Door de werking op het specifieke immuunsysteem van de slijmvliezen is de combinatie ook goed in te zetten bij problemen van de slijmvliezen, zoals allergieën, chronische “verkoudheid” en bijholteontstekingen etc. Opsporen van overgevoeligheidsreacties kan helpen stoffen die de klachten verergeren te vermijden.